Het bloemrijk grasland zoals we dit kennen in West-Europa is ontstaan door een eeuwenlang agrarisch ritme van maaien en hooien. Dit hooi verzamelden boeren als wintervoedsel voor het vee. Als gevolg hiervan werden voedingsstoffen weggenomen en ontstond een redelijk schrale situatie waarop een bloemrijk grasland goed kan gedijen.

Bij het goed beheren van ons bloemrijk grasland nemen we de werkwijze van de ouderwetse boer daarom dus als uitgangspunt. Als we niet maaien, dan verruigt en vergrast de bloemenweide en zullen de bloemen verdwijnen. Maaien en afvoeren doen we in de eerste plaats dus om de bodem te verschralen om daarmee de bloemrijkheid te stimuleren.

Bij het maaien van soortenrijke vegetaties zijn drie factoren van belang:

+ Afvoer van het maaisel: het maaisel moet worden afgevoerd. De machine moet daarom kunnen snijden, zonder het maaisel te verhakselen of te klepelen.

+ Maaihoogte en capaciteit: soortenrijke vegetaties kunnen een hoogte bereiken van 50 tot 120 cm. De machine moet hier voldoende capaciteit voor hebben.

+ Bodemdruk: het gewicht en de druk op de bodem spelen een belangrijke rol. Hoe lager de bodemdruk, hoe beter. Dit geldt ook onder droge omstandigheden.

Wanneer maaien?

Gefaseerd maaien - hoe moet dat?

Door niet in één keer alle bloemen af te maaien, wordt de bijdrage aan biodiversiteit een stuk groter. Maar hoe moet het precies? Er zijn verschillende manieren om wilde bloemen in delen te maaien. 

Over het algemeen geldt: in de natuur bevinden zich vooral ronde vormen. Kies er dan ook, waar mogelijk, voor om ronde vormen te maaien en minder rechte paden of vierkanten. Daarnaast is het verstandig om vooral de grassige stukken te maaien en de bloemrijke stukken te laten staan. Tot slot laat je ook in de wintermaanden een aantal bloemen staan.

Optie 1: Bij elke maaibeurt 15% tot 30% van de bloemen laten staan. De bloemen worden één tot enkele keren per seizoen gemaaid; elke keer blijft zo'n 15% tot 30% van de bloemen staan. Dit kan een aangesloten stuk zijn, maar het mogen zeker ook verschillende vormen zijn. Wanneer er meerdere keren gemaaid wordt, is het geen probleem dat sommige delen vaker gemaaid worden (zeker niet als ze vergrast zijn)

Optie 2: Gedurende het jaar stukjes maaien, zodat er in totaal 70% tot 85% gemaaid is in een jaar. Uiteraard blijft ook op deze manier 15% tot 30% staan gedurende de wintermaanden. Ook hier geldt: het is geen probleem wanneer sommige (vergraste) stukken meerdere keren gemaaid worden.

Gefaseerd maaien in een grootschalige bloemenweide

Fijn beheer

Wat is een goede maaihoogte? 

De gewenste maaihoogte hangt af van de gebruikte machine en de doelstelling van het maaibeheer. Zowel laag maaien (tot circa 2 cm) als hoger maaien (8-10 cm) heeft voordelen. 

 + Laag maaien is vooral nuttig om ongewenste vegetatieontwikkeling terug te dringen. Zo wil je bijvoorbeeld vergrassing zo veel mogelijk verwijderen. Daarnaast wordt bij een lage maaihoogte soms ook de bodem geraakt. Dit kan gunstig zijn, omdat er hierdoor nieuwe kiemkansen ontstaan voor zaden. 

+ Hoger maaien is gunstiger voor insecten, met name voor soorten en levensstadia (zoals rupsen en poppen) die niet kunnen vliegen. Een nadeel is dat de vegetatie minder sterk wordt verjongd. Bij gefaseerd maaibeheer, waarbij meerdere maairondes per jaar plaatsvinden en een groot deel van de vegetatie (40-80%) wordt overgeslagen, kan relatief laag worden gemaaid. Er blijft immers voldoende vegetatie staan als schuil- en leefgebied voor kwetsbare insecten. 

Bij soortenrijke vegetaties waar fasering niet mogelijk is, heeft hoger maaien de voorkeur. De impact van het maaien op de vegetatie en de aanwezige insecten blijft daarmee enigszins beperkt. 

Bij soortenarme vegetaties waar fasering geen optie is, kan juist beter kort worden gemaaid. Dit stimuleert de verjonging van de vegetatie en biedt kansen voor een ontwikkeling richting meer soortenrijkdom.

Misvatting: het maaisel een week laten liggen

Laat je het maaisel te lang liggen, dan belemmer je de hergroei van de kruiden en kieming van de zaden. Uiteindelijk kan het zelfs gaan broeien waardoor kruiden, insecten en bodemleven kunnen afsterven. Afvoeren direct na het maaien of na enkele dagen opdrogen in de zon, is daarom het beste.