Het bloemrijke grasland zoals we dat in West-Europa kennen is ontstaan door eeuwenlang agrarisch gebruik, waarin boeren het land één of twee keer per jaar maaiden en het hooi afvoerden als wintervoer voor het vee. Door dat maaien en afvoeren werden voedingsstoffen steeds opnieuw uit het systeem gehaald. Zo ontstond een relatief schrale bodem waarop bloemen beter konden concurreren dan snelgroeiende grassen.

Bij het onderhouden van bloemen of bloemrijk grasland sluit je aan bij deze traditionele werkwijze. Maaien en afvoeren doe je niet alleen om de tuin toegankelijk of netjes te houden, maar vooral om de bodem geleidelijk te verschralen. Zonder maaibeheer verruigt de vegetatie, gaan grassen overheersen en verdwijnen de bloemen.

Goed maaibeheer is daarmee de sleutel tot blijvende bloemrijkdom.

Wanneer maai ik?

Hoe vaak en wanneer je maait, hangt af van: het type bloemenmengsel (éénjarig, tweejarig of meerjarig), de voedselrijkdom van de bodem, en de mate van vergrassing. 

+ Meerjarige bloemen: Deze maai je één tot twee keer per jaar. Op voedselrijke bodems of bij veel gras is vaker maaien nodig dan op schrale gronden. 

+ Één- en tweejarige bloemen: Deze maai je alleen na de bloei, zodat de planten eerst zaad kunnen vormen. 

Als leidraad kun je denken als een ouderwetse boer: maaien doe je wanneer het gewas is uitgegroeid, maar nog niet is ingestort. In sommige gevallen — met name bij meerjarige bloemenweides — kan het nodig zijn om al tijdens de bloei te maaien om sterker te verschralen. Dit doe je nooit bij één- of tweejarigen.

Gefaseerd maaien - hoe pak ik dat aan?

In wilde planten zijn het hele jaar door insecten aanwezig. Door niet alles tegelijk te maaien, blijft er altijd voedsel en schuilgelegenheid beschikbaar voor bijen, vlinders en andere dieren. Gefaseerd maaien vergroot daarmee de biodiversiteitswaarde van de bloemenweide aanzienlijk. 

In plaats van het hele terrein in één keer te maaien, laat je steeds een deel staan. Daarbij geldt: 
+ Maai bij voorkeur in ronde, natuurlijke vormen 
+ Maai vooral de grassige delen 
+ Laat de bloemrijke stukken langer staan 
+ Laat ook in de winter altijd een deel ongemaaid 

Er zijn verschillende manieren om dit toe te passen: 

Optie 1 Bij elke maaibeurt blijft 15–30% van de bloemen staan. Dit mag één aaneengesloten stuk zijn, maar ook meerdere kleinere delen. Bij meerdere maaibeurten per jaar is het geen probleem dat sommige (vergraste) stukken vaker worden gemaaid. 

Optie 2 Je maait gedurende het jaar verschillende delen, zodat uiteindelijk ongeveer 70–85% van de bloemen gemaaid is. Ook hierbij blijft 15–30% staan tijdens de winter. 

Optie 3 Gefaseerd maaien kan ook creatief: door al maaiend vormen en patronen te maken, blijft de bloemenweide ook gemaaid aantrekkelijk. Laat bloemrijke delen staan en maai vooral de grassige zones.

Waarmee maai ik?

Het gekozen gereedschap hangt af van de schaal waarop je werkt. Belangrijk is dat het maaisel zo min mogelijk wordt versnipperd en goed wordt afgevoerd. Hark altijd zorgvuldig, zodat er geen dikke viltlaag achterblijft die de bodem afsluit.

Middelgrote tuin
Een zeis of bosmaaier is geschikt. Gebruik bij voorkeur een bosmaaier met slagmes in plaats van een draadkop. Afharken kan met een hooihark.

Grote tuin
Een éénassige messenbalkmaaier is hier zeer geschikt, eventueel met een bandhooier.

Misvatting: het maaisel laten liggen

Een veelgehoorde gedachte is dat maaisel één of twee weken moet blijven liggen zodat zaden eruit kunnen vallen. Dit is niet nodig. Bloemrijke graslanden bestaan vooral uit meerjarige soorten die na het maaien gewoon weer uitlopen. Bovendien vallen zaden vaak al vóór en tijdens het maaien.

Laat je het maaisel te lang liggen, dan gaat het rotten en vormt het een ongunstige laag voor bodem en insecten. Afvoeren direct na het maaien, of binnen enkele dagen, is daarom het beste.