‘Het beheer vormt zich in het veld’

Het maaien van een bloemenweide is noodzakelijk om verruiging te voorkomen. Om de schade aan flora en fauna zoveel mogelijk te beperken, is het nodig om het maaibeleid aan te passen aan de soorten die je vindt. Nils van Ligten, ecologisch hovenier en mede-eigenaar van Klavertje Vier Ecologisch beheer, heeft zich gespecialiseerd in gedifferentieerd gefaseerd maaibeheer. ‘Er ligt geen vast omlijnd plan aan dit beheer ten grondslag. Het beheer vormt zich in het veld.’

Geen definitie, geen concept

Nils van Ligten spreekt met een zachte, warme stem en kiest zijn woorden zorgvuldig. ‘Er is geen definitie voor ecologische maaibeheer en er is geen concept voor. Je kijkt naar een gebied en probeert aandacht te geven aan wat er in die omgeving leeft. Vervolgens probeer je daarop te anticiperen en te stimuleren wat eraan ontbreekt. Een holistische benadering…’ Nils kijkt naar het werk dat hij zojuist heeft verricht. ‘Zie je al die spinnenwebben? Door de dauw zijn ze zichtbaar geworden. Dat maakte het vanmorgen lastig voor mij om met maaien te beginnen. Ik zag dat ik veel huizen en veel vangnetten voor voedsel zou gaan wegmaaien.’

Stimuleren van kruiden

Toch is maaibeheer hier nodig. Op de plek waar Nils staat dienen kruidenrijke vegetaties in stand gehouden te worden. Planten worden afgemaaid ten gunste van andere planten, of omgekeerd, worden planten gespaard ten gunste van andere planten. Nils wijst naar een veldje verderop. ‘Daar heb ik Havikskruid laten staan, omdat die slecht tegen ons maaibeheer kan. Op een ander moment zal ik die afknippen. Daardoor heb ik wat spinnenwebben kunnen sparen. Aan de andere kant staan Wilde peen en Teunisbloem in zaad. Die behoud ik als vogel- en muizenvoer. Kleine vogels kunnen op de stengel zitten en zaden pikken, grotere vogels en muizen kunnen de zaden van de grond eten.’ 

Kijken en anticiperen 

‘Er ligt geen vast omlijnd plan aan dit beheer ten grondslag. Het beheer vormt zich in het veld. Soms kom ik iets tegen waardoor ik ineens moet stoppen, een orchidee bijvoorbeeld. Dan moet ik stante pede mijn plan aanpassen. Ecologisch maaibeheer betekent vooral goed kijken en anticiperen. Als beginnend ecologisch hovenier kun je daar onzeker over zijn. Kijk dan van links naar rechts en van voor naar achteren en laat eerst een stevige baan staan. De rest maai je weg. Daarna kun je bepalen wat er in die baan interessant is om te laten staan. Dat leer je ook te zien.’

Verschillende fases

Nils loopt met natte laarzen naar een volgend stuk dat hij gemaaid heeft. ‘Ik noem dit gedifferentieerd gefaseerd maaibeheer. Omdat ik nu stukken laat staan en in de volgende maaironde ook, moet ik zorgen dat ik in die stukken ga differentiëren. Dat kan op verschillende manieren en hangt van de soort plant af.’ Nils noemt riet als voorbeeld. ‘Je kunt een opeenvolging krijgen van eenjarig, tweejarig, driejarig en vierjarig riet – als de schaal zich daarvoor leent. Je maait een kwart van het riet en laat ongeveer dertig tot vijftig meter rietstrook langs de sloot en in het water staan. Het jaar erna maai je weer een kwart, het derde jaar ook en het vierde jaar opnieuw. In eenjarig riet komt een rietsigaargal, in het gaatje van de rietsigaargal kan het jaar daarop een wilde bij een nestje hebben, daarna is het riet geschikt voor een grote karekiet om in te gaan broeden.’ Zo kunnen verschillende dieren van de verschillende fases van het riet gebruikmaken.

Overdracht

Omdat gefaseerd maaibeheer geen concept is, zou een overdracht van werkzaamheden wenselijk zijn. ‘Maar die overdracht heb ik vaak gemist,’ zegt Nils. Daarnaast wordt er gewerkt met een puntensysteem; er zijn punten te behalen voor kwaliteit en voor prijs. Een groenaannemer kan op nul zitten met kwaliteit, maar de aanbesteding toch winnen vanwege zijn lage prijs. ‘Dat is iets waar gemeenten beter over na zouden moeten denken.’