Ecologische verbindingszone de Esperloop:  Natuurontwikkeling en herstel van cultuurhistorisch landschap

In 2021 zijn door waterschap Aa en Maas en de gemeente Gemert-Bakel twee ecologische verbindingszones gerealiseerd, aan de Esperloop en aan de Snelle Loop. “Een ecologische verbindingszone is een verbinding tussen natuurgebieden waardoor planten en dieren meer leefruimte krijgen en zich ook tussen de verschillende natuurgebieden kunnen verplaatsen”, vertelt Martijn de Greef, vakspecialist groen van de gemeente. 

Werkzaamheden binnen de projecten

“Vroeger zijn veel waterwegen rechtgetrokken. Destijds werden vooral de voordelen daarvan gezien, nu zijn we ons steeds meer bewust van de nadelen van dit soort rechte beken, puur gericht op de snelle aan- en afvoer van water”. 

“De Esperloop had deels nog zijn oorspronkelijke meanderende vorm. Daar waar dat niet meer zo was en de loop verlegd moest worden, heeft deze nieuwe meanders gekregen. Daarnaast is de loop voorzien van brede pal-dras oevers waarmee meer ruimte ontstaat om piekbuien op te vangen.”

Bij de Snelleloop lag bij de inrichting de nadruk op het behoud van de nog aanwezige landweer uit de 14e eeuw. Deze landweer, een patroon van greppels en begroeide aarden wallen, markeerde destijds de grens tussen verschillende gemeentes en werd aangelegd om vee te keren en grensconflicten te voorkomen. 

Martijn de Greef: “Daar waar de landweer verdwenen was is de ecologische verbindingszone in de vorm van een nieuwe landweer aangelegd. Natuurontwikkeling en herstel van cultuurhistorisch landschap gaan prima samen. Met de nieuwe inrichting hebben we ervoor gezorgd dat de Snelleloop meer water kan vasthouden in drogere perioden en tegelijkertijd ook meer water kan bergen bij piekbuien. Door de aanleg van vispassages kunnen vissen zich hier weer door de beek verplaatsen.”

Langs beide waterlopen is meer ruimte beschikbaar gekomen voor de natuur. Een strook van gemiddeld 25 meter breed is nu ingericht als ecologische verbindingszone. In deze strook zijn houtsingels, bosjes, en bomen aangeplant en poelen, houtrillen, flauwe oevers en plas-dras oevers aangelegd. “De bermen en oevers in het gebied zijn ingezaaid als bloemrijk grasland. Hiervoor hebben we speciaalmengsels van Cruydt-Hoeck gebruikt,” vertelt Martijn de Greef.

Autochtoon is belangrijk

Als onderdeel van het project beekherstel Snelleloop is de vegetatie op de wallichamen van de landweer onderzocht. Een groot deel van de vegetatie bestaat hier uit oorspronkelijk inheemse, autochtone soorten zoals; zomereik, vuilboom, lijsterbes, wilde kamperfoelie, ruwe en zachte berk. 

“Wij vonden het dan ook belangrijk om ook bij de inrichting van de nieuwe delen van de ecologische verbindingszone zo veel mogelijk gebruik te maken van plantmateriaal van autochtone herkomst. Dat geldt niet alleen voor de bomen en struiken, maar ook voor de toegepaste kruidenmengsels”, aldus de vakspecialist groen. “Op basis van de aanwezige grondsoort, vochthuishouding en de soorten die in deze omgeving voorkomen hebben we samen met Cruydt-Hoeck speciaalmengsels samengesteld, één voor de drogere delen in het terrein en één voor de vochtige tot natte delen.” 

Dit jaar, het eerste groeiseizoen na het zaaien, was al een prachtig resultaat zichtbaar. De plas-dras-oevers van de Esperloop kleurden knalroze door de massale bloei van echte koekoeksbloem. In dezelfde periode kleurden de hogere delen wit door de vele Margrieten. Tussen deze soorten groeiden en bloeiden gelukkig ook vele andere soorten uit het mengsel.

Martijn de Greef: “Ook langs de nieuwe landweer groeien en bloeien veel van de ingezaaide soorten. Mooi om te zien dat zo’n soortenrijke strook direct wordt bevlogen door vele vlinders, wilde bijen en andere insecten. De vele zwanenbloemen in de greppels van de nieuw aangelegde landweer zijn niet ingezaaid. Deze prachtige bloemen heeft de natuur ons cadeau gedaan!”